|
Erkekte kısırlık nedenleri çok fazladır. Genellikle evlenmiş çiftlerin hiç bir doğum kontrol yöntemi uygulamazsalar 2 sene içerisinde çacukları olur. 2 sene geçtiği halde kadın hamile kalmamışsa bir kısırlıktan bahsedilir. Kadının kısırlık nedenleri Urolojinin mevzusunun dışıdır. Uroloji erkeğin kısırlık nedenlerini araştırı ve tedavi etmeye çalışır.
Son zamanlarda kısırlık bölümü urolojinin bir alt bölümü olmuş ve kendi başına müstakil bir bilim dalı haline gelmiştir. Bu bölüm (İnfertilite Anabilim) çiftlerden sadece erkek veya kadını incelemeyip her ikisini beraberce incelemeye alıp teşhis ve tedavi uygulamasını birlikte yürütmektedir.
Sebebleri:
1-Hormonal Sebebler: Kısırlığın % 5 sebebi hormanaldır. Bu durumda meni sayısı 5 milyondan aşağıdır. Testisler hormon yapma bakımından beyindeki hipofiz iç salgı bezinin kontrolu altındadır. Bu bezde gene beyinin hipotalamus denen kısmından salğılanan hormonların etkisi altındadır. Testis ve bu son iki bezin faaliyetlerindeki bir bozukluk ve aksaklık hormonal kısırlık nedenidir.
Hipotalamus ve hipofiz arzalarındaki kısırlıkta aynı zamanada bu arzaya bağlı olarak çeşitli belirtiler meydana gelir.
2-Testise bağlı nedenler: Burada testisin hormonu olan testestron düşüktür. Olay tamamen testisten kaynaklanmaktadır. Bu hormonu salğılıyan hücrelerde arza vardır. Kromozom bozukuklarında, doğuştan testisin olmaması veya vücudun erkeklik horomuna dirençli olmasından meydana gelir.
a-Bir çok vakada hiç bir sebeb olmaksızın menide tohum hücreleri sayısı azdır. Bunun sebebi bilinmemektedir.
b-Testisin gelişme bozuklukları: Testiisin normal yerinde olmaması halinde testis gelişemiyeceği için kısırlık meydana gelir. Normalde testis doğumdan sonra torbaların içerisinde bulunur. Herhangi bir sebebten dolayı testisler torbaya inmeyip yukarıda ve kasıkta kalırsa testis gelişemez,kıvamı azalır boyutu küçülür.
c-İlaçlar: Bir çok tümör ve kanser tedavisinde kullanılan ilaçlar, alkol, bazı tansiyon ilaçları testise toksik etki yaparak spermaların gelişmesini önler.
d-Radyasyon: Film çekmek için kullanılan X ışınları ve kanser tedavisinde kullanılan radyasyon ışınları direk testise etki ederek kısırlık nedeni olabilir.
e-Çevre Ekenleri: Endüstriyel bazı kimyasal maddeler
f-Sperma oluşumunu engelleyen nedenler: Aşırı yükseklik, sıcak iklimler, ateşli hastalıklar, 60 yaşından sonra ve stres
g-Tetsis iltihapları: Testisin adi iltihapı çok ağır seyrederse testisin yapısını ve tohum üreten hücrelerini bozacağı için kısırlık yapar. Erişkinlerin kabakulaktan sonra iki taraflı testis iltihapları başlı başına kısırlık sebebidir. Erişkinlerin kabakulağından sonra % 15- 25 ornında testis iltihabı gelişir. Bu illtihab kabakulaktan 4-6 gün sonra başlar 1-6 ay sonrada testis harap olur.
h-Varikosel: (Torbanın toplar damarlarının varisi) Kısırlıkta önemli olmakla beraber her varikosel vakasında kısırlık görülmez. Varikoselin kısırlık yapmasının nedeni testis ve torbanın ısı değişimine engel olmasıdır.
3-Testis Harici nedenler:
a-Meninin boşalma bozuklukları: Meninin boşalmasını engelleyen sebebler kısırlığa neden olur. Meninin azlığı buna bir örnektir. Prostat ve bazı karın amaliyatlarından sonra meninin geriye boşalması yani mesane içerisine dökülmesi bir örnektir.
b-Meni yollarında tıkanıklık: Bu nedenin oranı % 10 - 20 dir. Meni yollarında meni kordonunu her hangi bir yerinde tıkanıklık vardır. İltihaplardan sonra olabileceği gibi dıştan bir baskı ilede oluşabilir. Darbeler, fıtık gibi ameliyatlar veya buraya cererrahi müdahaleler kordonu tıkar. Bazende doğmalık olabilir. Çift taraflı olunca kısırlık kaçınılmazdır.
c-Penis yapı bozukluklarıda bir etkendir. İdrar deliğinin aşağıda olması gelen meniyi ileri doğru fırlatamaz. Böylece tohum hücreleri kadının haznesine ulaşamaz.
d-Bağışıklık nedenleri : Şayet tohum hücreleri kanal dışına herhangi bir sebeble kaçacak olursa vücut bu hücrelere karşı antikor geliştirir ve kendi hücresini yabancı hücre sayarak bu hücreleri öldürmeye başlar. Bazende eşinde sperma hücrelerine karşı bir hassasiyet vardır. Bu hücrelere karşı duyarlı olup onları harekersiz bırakabilir.
Erkek İnfertilitesi(Kısırlığı)
ERKEK İNFERTİLİTESİNİ OLUŞTURAN FAKTÖRLER
SEBEP ORAN SEBEP ORAN
Varikosel % 42.2 İlaç / Radyasyon %1.1
Bilinmeyen Nedenler % 22.7 Endokrinolojik Nedenler %1.1
Kanallarda Tıkanıklık % 14.3 Enfeksiyon %0.9
Kadına Bağlı Faktörler % 7.9 Seksüel Bozukluk %0.3
İnmemiş Testis % 3.4 Testis Kanseri %0.1
İmmünolojik Nedenler % 2.6 Sertoli Cell Only %0.2
Ejakülasyon Bozukluğu % 1.3 Yapısal Bozukluklar %0.2
Testiküler Yetmezlik %1.3 Genetik Faktörler %0.1
Kaynak: İstanbul Memorial Hastanesi, Tüp Bebek Ünitesi
ERKEK İNFERTİLİTESİ TEDAVİSİ - ÖN DEĞERLENDİRME
Erkeğin değerlendirilmesi, üroloji uzmanı ile yapılan ayrıntılı hastalık öyküsü (ateşli hastalıklar, ergenlikte geçirilen kabakulak hastalığı, cinsel ilişki ile bulaşan hastalıklar, testis ve/veya epididim enfeksiyonları), daha önce kullanılan ilaç tedavileri ve sonuçları, başka merkezlerde uygulanmış yardımcı üreme tekniklerine ait işlemler, geçirilen operasyonlar (inmemiş testis ameliyatı,testis biyopsisi, fıtık ameliyatı sperm taşıyan kanallara yapılan görüntüleme işlemleri, mesane veya idrar kanalına yapılan kapalı veya açık cerrahi girişimler gibi), ailede çocuk sahibi olamayan kardeşler, akraba evliliği gibi konuların soruşturulması ile başlar.
Genel vücut ve genital bölge organlarının değerlendirilmesi ile hasta hakkında genel bir bilgi elde edilir. Hastanın yanında daha önce yapılmış spermogram sonuçları, kullanılan ilaçlara ait reçeteler, kan tetkik sonuçları, testis biyopsisine ait raporları ve mümkün ise eski biyopsi preparatlarını getirmesi değerlendirmelerin kısa zamanda sonuçlandırılması açısından yararlı olacaktır.
Testis biyopsisi azospermik (menide sperm hücresi bulunmaması) bir erkeğin değerlendirilmesinde çok önemlidir. Eğer erkeğe daha önce testis biyopsisi yapılmış ise bu işleme ait patoloji raporunun incelenmesi gereklidir. Ayrıca biyopsi sonrası patolojik değerlendirme için hazırlanan preparatların, patoloji laboratuvarından elde edilerek, İstanbul Memorial Hastanesi Patoloji Laboratuvarında yeniden değerlendirilmesi tekrar biyopsi uygulanıp uygulanmayacağının ve mikroenjeksiyon için hangi yöntem ile (TESE, MESA gibi) sperm bulunacağının karar verilmesi için gereklidir. Çift ile görüşme ve erkeğin muayenesi ve eski tetkiklerin gözden geçirilmesinden sonra tekrarlanması gereken tetkikler ve gerekli yeni tetkikler istenir.
ERKEK İNFERTİLİTESİ TEDAVİSİ - TETKİK AŞAMASI
Erkeğin durumuna göre istenilen tetkikler farklı olmakla birlikte:
1-3 ay ara ile yapılan en az 2 spermogram analizi
En az 3, en fazla 5 gün cinsel ilişkide bulunmadan (cinsel perhiz) bir IVF merkezine başvurmanız istenir. Tetkik için sperm verme saatleri hafta içi beliri gün ve saatler arasındadır. Meni örneğinin özelliğine göre uygulanan testler değişebildiği gibi tetkik sonucu aynı günün sonunda veya ertesi gün alınabilmektedir. Spermogram tetkiki 4-8 hafta ara ile en az 2-3 kez yapılmalıdır.
Meni verme işleminde sabun vb. kayganlaştırıcı maddeler kullanılmamalıdır. Penis ve parmaklar verilen kabın ve kapağının iç yüzüne dokundurulmamalıdır.
Laboratuvar şartlarında sperm veremeyen erkeklerin durumlarını doktora, laboratuvardaki görevlilere veya IVF bölümü hasta danışmanlarına bildirmeleri gerekmektedir. Laboratuvar dışında sperm verecek olan erkekler meni içeren kutuyu en fazla 10 dakika içinde, vücut sıcaklığında korunacak sekilde ve güneş görmeyecek şartlarda laboratuvara ulaştırmaları gerekmektedir.
Hormon tetkikleri (FSH, LH, PRL, Total testesteron gibi),
Hormon tetkikleri ideal olarak sabah saatlerinde yapılmalıdır. Ancak İstanbul dışından gelen çiftlerin zaman darlığı nedeni ile akşam saatlerinde de tetkikleri istenebilmektedir. Hastanın durumuna göre tetkikler 1-2 kez tekrarlanabilir. Tetkik sonucu ertesi gün çıkmaktadır.
Testis ultrasonografisi,
Transrektal ultrasonografi,
Bu tetkikler Radyoloji Bölümü tarafından gerçekleştirilir. Bu nedenle bu tetkiklerin yapılacağı saatler Üroloji hasta danışmanı tarafından randevu verilerek planlanır. Tetkikler genellikle aynı gün veya ertesi gün çalışma saatleri içinde yapılabilmektedir. Sonuçlar aynı gün verilmektedir.
Genetik inceleme,
Genetik inceleme menisinde sperm sayısı 5 milyon / ml altında olan tüm erkeklerden istenmektedir. Tetkik kan örneği alınarak çalışılmaktadır. Hafta içi hergünün sonunda genetik uzmanı ile görüşme ve işlem için kan alınması mümkündür. Tetkikin sonuçlanması 10-15 gün süre alabilmektedir.
Gerektiğinde sperm kültürleri,
Gerektiğinde istenen kültürler steril (mikropsuz) bir kaba verilen idrar veya meni örneğinde yapılmaktadır. Örnek verilmeden önce penis ve eller sabun ile temizlenerek yıkanmalı, herhangi bir kayganlaştıricı madde kullanılmamalı, penis ve parmaklar kabin içine ve kapağın iç kısmına dokunmamalıdır. Sonuçlar en az 48 saat sonra verilir.
Temel olarak yapılan bu testler sonrasında, kontrol randevusu alınarak doktor ile cerrahi veya medikal tedavi (ilaç tedavisi) seçenekleri konuşulur.
Erkeğin menisinde sperm hücresi yok ise, yapılan tetkikler sonrasında problemin sperm üretiminde olduğu düşünülüyor ise testis biyopsisi
|
